Hiperaldosteronizm wtórny

Hiperaldosteronizm wtórny to stan zwiększonego wydzielania aldosteronu, wynikający z zaburzenia układu reninowo-angiotensynowego przez różne stany chorobowe, nie mający związku z pierwotną nadprodukcją aldosteronu w nadnerczach. Nadmierne pobudzenie tego układu prowadzi do zwiększonego wydzielania aldosteronu, co skutkuje podwyższeniem ciśnienia tętniczego.

Zadaniem układu reninowo-angiotensynowego jest kontrola objętości płynów ustrojowych, a więc również ciśnienia tętniczego. Aldosteron to hormon wydzielany przez warstwę pasmowatą kory nadnerczy, który powoduje zatrzymanie sodu w ustroju, zwiększając jego wchłanianie zwrotne w nerkach. Razem z sodem w nerkach wchłaniana jest woda. Zwiększone stężenie aldosteronu powoduje więc wzrost objętości płynów ustrojowych i prowadzi do nadciśnienia tętniczego.

Hiperaldosteronizm wtórny jest częstszą przyczyną nadciśnienia tętniczego niż hiperaldosteronizm pierwotny, który jest w większości przypadków wywołamy gruczolakiem nadnerczy.

Oś renina-angiotensyna-aldosteron

Gospodarka wodno-elektrolitowa ustroju kontrolowana jest przez szereg substancji wydzielanych w odpowiedzi na bodźce o aktualnym stanie nawodnienia organizmu i zawartości jonów. Mniejszy dopływ krwi do nerki jest sygnałem dla układu reninowo-angiotensynowego, że należy oszczędzać wodę. Zmniejszenie objętości krwi dopływającej do nerki powoduje wzrost stężenia reniny (enzymu produkowanego w tzw. aparacie przykłębuszkowym nerki).

W dalszym łańcuchu zdarzeń renina prowadzi do syntezy angiotensyny II, która jest substancją silnie podwyższającą ciśnienie tętnicze poprzez skurcz mięśniówki naczyń krwionośnych. Angiotensyna II z kolei pobudza produkcję aldosteronu w nadnerczach, który zwiększa resorpcję jonów sodu i wydalanie jonów potasu. Długotrwałe pobudzenie osi renina-angiotensyna-aldosteron prowadzi do wzrostu ciśnienia tętniczego.

Przyczyny hiperaldosteronizmu wtórnego

W hiperaldosteronizmie wtórnym zwiększone stężenie aldosteronu jest efektem obecności innych zaburzeń i chorób lub przyjmowania niektórych leków.

Główne przyczyny hiperaldosteronizmu wtórnego to:

  • zmniejszona objętość krwi krążącej,
  • utrata sodu,
  • choroby wątroby (marskość z wodobrzuszem),
  • choroby układu krążenia (niewydolność serca, zawał serca),
  • zespół nerczycowy,
  • guz wydzielający reninę,
  • leki moczopędne i przeczyszczające,
  • zatrucie ciążowe,
  • faza przyspieszona nadciśnienia tętniczego (niezależnie od przyczyny nadciśnienia).

Najczęściej przyczyną hiperaldosteronizmu wtórnego jest zmniejszenie dopływu krwi do nerki, co może wynikać z małej objętości płynów ustrojowych lub zwężenia tętnicy nerkowej. Pobudzenie wydzielania aldosteronu może także wynikać ze spadku ciśnienia tętniczego lub obniżonego stężenia sodu we krwi. Również przyjmowanie estrogenów, zarówno w przypadku stosowania doustnej antykoncepcji lub hormonalnej terapii zastępczej, może prowadzić do nadciśnienia tętniczego i hiperaldosteronizmu wtórnego.

Objawy hiperaldosteronizmu wtórnego

Głównym objawem hiperaldosteronizmu wtórnego jest nadciśnienie tętnicze, które może być bardzo oporne na leczenie. Do innych objawów należy także hipokaliemia (obniżone stężenie potasu we krwi i zwiększone wydalanie potasu z moczem). U niektórych osób mogą także występować obrzęki pochodzenia wątrobowego, zwłaszcza w przypadku nadciśnienia wrotnego.

Diagnostyka hiperaldosteronizmu wtórnego

Oznaczanie poziomu aldosteronu we krwi i w moczu nie jest przydatne w różnicowaniu hiperaldosteronizmu wtórnego i pierwotnego, ponieważ w obydwu przypadkach jego stężenie będzie podwyższone. W diagnostyce hiperaldosteronizmu wtórnego wykorzystuje się badanie poziomu ARO, czyli aktywności reninowej osocza. Długotrwałe pobudzenie układu reninowego, które ma miejsce we wtórnej postaci hiperaldosteronizmu, objawia się zwiększoną aktywnością reninową osocza (ARO).

Leczenie hiperaldosteronizmu wtórnego

Leczenie hiperaldosteronizmu wtórnego zależy od jego przyczyny i polega na usunięciu choroby podstawowej, która odpowiada za podwyższone stężenie aldosteronu we krwi. W przypadku zwężenia tętnicy nerkowej, leczenie operacyjne lub angioplastyka zwykle prowadzą do ustąpienia hiperaldosteronizmu i wtórnego do niego nadciśnienia tętniczego. Poza tym, w farmakoterapii stosuje się suplementację potasu i spironolakton, który blokując receptor aldosteronowy zmniejsza stężenie aldosteronu we krwi i obniża aktywność układu reninowo-angiotensynowego. Dodatkowo wykazuje on słabe działanie moczopędne, jest przy tym zaliczany do leków oszczędzających potas, nie powodując jego istotnej utraty z moczem.

Hiperaldosteronizm wtórny - podsumowanie

Zwiększone stężenie aldosteronu we krwi, prowadzące do rozwoju nadciśnienia tętniczego, może wynikać z przyczyn pozanadnerczowych i być wywołane chorobami innych narządów i zaburzeniami ogólnoustrojowymi. Należą do nich przede wszystkim hipowolemia, niektóre choroby nerek, marskość wątroby oraz niewydolność serca. Istotą hiperaldosteronizmu wtórnego jest stałe pobudzenie osi renina-angiotensyna-aldosteron, co prowadzi do zwiększenia aktywności reniny we krwi i w konsekwencji prowadzi do rozwoju nadciśnienia. W terapii stosuje się spironolakton, suplementację potasu. Jednak kluczowe znaczenie ma leczenie choroby podstawowej, odpowiedzialnej za wystąpienie hiperaldosteronizmu wtórnego.

Lekarz Ewa Drozdowicz

Znajdź najlepszego lekarza

Artykuły Hiperaldosteronizm wtórny

Adrenalektomia

Adrenalektomia

Adrenalektomia to chirurgiczne usunięcie jednego lub obydwu nadnerczy. Najczęstszą przyczyną adrenalektomii są łagodne i złośliwe...

Test hamowania deksametazonem

Test hamowania deksametazonem służy do diagnostyki przyczyn hiperkortyzolemii, czyli zwiększonego stężenia kortyzolu we krwi....

Zespół rakowiaka

Zespół rakowiaka

Zespół rakowiaka to szereg objawów występujących u chorych na rzadki rodzaj nowotworu, zwany rakowiakiem. Nowotwór ten wydziela...

Guz chromochłonny nadnerczy

Guz chromochłonny nadnerczy

Guz chromochłonny (pheochromocytoma, barwiak chromochłonny) jest rzadkim guzem wywodzącym się z komórek chromochłonnych układu...

Zespół Cushinga

Zespół Cushinga to jedna z częstych chorób układu endokrynologicznego o szerokim wachlarzu objawów klinicznych, będąca...

Choroba Cushinga

Choroba Cushinga to stan podwyższonego stężenia kortyzolu we krwi (tzw. hiperkortyzolemia) spowodowany gruczolakiem przysadki...

Tagi Hiperaldosteronizm wtórny

Grupy Hiperaldosteronizm wtórny

Grupa Nadciśnienie

Grupa Nadciśnienie

Grupa dla osób chorujących na nadciśnienie tętnicze. Ciężko jest się z tego schorzenia wyleczyć, ale o przebiegu i łagodzeniu objawów lub lekach zawsze można porozmawiać.