Hipotonia ortostatyczna

Hipotonia ortostatyczna jest to spadek ciśnienia skurczowego krwi o ponad 20 mmHg lub spadek ciśnienia rozkurczowego o ponad 10 mmHg po 3 minutach od pionizacji.

Hipotonia ortostatyczna wywołana jest nieprawidłową funkcją układu autonomicznego (współczulny i przywspółczulny układ nerwowy). Opisywane są przypadki pacjentów niezdolnych do przebywania w pozycji stojącej przez czas dłuższy niż kilka sekund.

Przyjęcie pozycji stojącej przez pacjenta powoduje przemieszczenie dużych ilości krwi do dolnych partii ciała. Badania naukowe wykazały, że u ludzi z hipotonią ortostatyczną w naczyniach poniżej przepony gromadzi się nawet 1, 5 litra krwi. W warunkach fizjologicznych zmiany ciśnienia tętniczego i objętości krwi w naczyniach analizowane są przez baroreceptory (receptory odpowiedzialne za kontrolowanie ciśnienia krwi). Baroreceptory przekazują impulsy do układu współczulnego i przywspółczulnego przez co organizm uzyskuje kontrolę nad ciśnieniem krwi.

Objawy hipotonii ortostatycznej

* zawroty głowy, zaburzenia równowagi;
* mroczki przed oczami;
* ból wieńcowy;
* tzw. ból wieszakowy - ból karku w pozycji stojącej;

Łagodzenie objawów hipotonii ortostatycznej jest łatwiejsze gdy pacjent jest świadomy co ma wpływ na ciśnienie krwi. Leki obniżające ciśnienie tętnicze krwi takie jak leki moczopędne, azotany (np. nitrogliceryna) i inne.

Inne wskazówki:
* ciśnienie w pozycji leżącej jest zawsze wyższe od ciśnienia w pozycji stojącej;
* aktywność fizyczna zwiększa objawy hipotonii ortostatycznej, warto pamiętać, że regularny, umiarkowany wysiłek fizyczny poprawia tolerancję hipotonii ortostatycznej;
* odwodnienie organizmu nasila objawy hipotonii ortostatycznej;
* ustąpienie objawów można uzyskać zakładając nogę na nogę;
* zaleca się stosowanie pończoch uciskowych na kończyny dolne lub brzuch;
* kofeina podnosi ciśnienie tętnicze krwi.

Leczenie farmakologiczne
Podstawowym lekiem w terapii hipotonii ortostatycznej jest Cortineff (jest to fludrokortyzon - glikokortykosteroid mający działanie mineralokortykoidów).

U chorych z hipotonią ortostatyczną często dochodzi do zależnej od pozycji ciała zmniejszenia objętości krwi krążącej.Dlatego w leczeniu ortostatycznych zmian ciśnienia tętniczego - niezależnie od ich przyczyny - skuteczne są działania ograniczające nasilenie tego zjawiska. Szybkie ustąpienie objawów hipotonii można uzyskać zakładając nogę na nogę i uciskając jamę brzuszną przez zgięcie tułowia.U niektórych chorych dolegliwości ortostatyczne pojawiają się nawet w pozycji siedzącej. Można je złagodzić układając nogi na podnóżku lub obniżając siedzenie. Pończochy uciskowe ograniczają ilość krwi gromadzącej się w żyłach kończyn dolnych i przenikanie osocza do przestrzeni śródmiąższowych.

Podobne działanie na układ trzewny można uzyskać zakładając pas brzuszny. Szczególnie skuteczne jest stosowanie obu metod jednocześnie.

U chorych z hipotonią ortostatyczną wykorzystuje się farmakologiczne i niefarmakologiczne oddziaływanie na gospodarkę sodową ustroju. Pomocne może być zwiększenie podaży sodu w diecie.

Od wielu lat podstawowym lekiem w terapii hipotonii jest fludrokortyzon (preparat Cortineff). Jest to glikokortykoid o właściwościach mineralokortykoidu. Jego aktywność jako mineralokortkoidu jest około 100 razy wieksza niż aldosteronu, a jako glikokortykosteroidu 10-20 razy wiąksza od kortyzonu. Dlatego do zwalczania objawów hipotonii wystarczają niewielkie dawki.W pierwszych dniach lub tygodnia od podania pierwszej dawki dochodzi do retencji sodu i zwiększenia objętości osocza.

Midodrina jest wybiórczym agonistą receptorów alfa-adrenergicznych. Jej skuteczność w leczeniu hipotonii ortostatycznej udowodniono w prospektywnych badaniach klinicznych z grupą placebo.

Kofeina jest nieselektywnym antagonistą receptora adenozyny. Wywiera znaczne słabsze od innych leków działanie presyjne.

W przypadkach ciężkiej niewydolności autonomicznej prawie niemożliwa jest regulacja aktywności układu współczulnego i przywspółczulnego. Fizjologiczne i polekowe zaburzenia objętości krwi krążącej i napięcia naczyniowego są przyczyna bardzo dużych wahań ciśnienia tętniczego. Utratę możliwości regulacji ciśnienia tętniczego można wykorzystać do leczenia tej patologii za pomocą małych dawek leków presyjnych.