Powikłania infekcyjnego zapalenia wsierdzia

Powikłania infekcyjnego zapalenia wsierdzia

Infekcyjne zapalenie wsierdzia jest groźną, często śmiertelną chorobą serca. W wielu przypadkach jej rozpoznanie nastręcza znacznych trudności z uwagi na niestały obraz objawów i możliwość imitowania przez nie innych chorób, takich jak posocznica, nowotwory czy choroby układu odpornościowego. Chorobę rozpoznaje się zazwyczaj na podstawie powikłań, które zdążyły się rozwinąć, często tak poważnych, jak zawał serca, udar mózgu, niewydolność krążenia czy gwałtownie postępujące kłębuszkowe zapalenie nerek. Lista następstw nieleczonego infekcyjnego zapalenia wsierdzia jest długa. Poniżej zostaną przedstawione najważniejsze z nich.

Do najistotniejszych powikłań choroby zaliczamy m.in.: ostrą niedomykalność zastawek, zatory materiałem z wegetacji wewnątrzsercowych, zapalenie mięśnia sercowego, zaburzenia rytmu i przewodzenia oraz ostrą niewydolność nerek.

Ostra niedomykalność zastawek

Ostra niedomykalność zastawek jest następstwem ich uszkodzenia przez rozwijające się wegetacje bakteryjne i aktywny proces zapalny (ropnie, pęknięcia płatków zastawek, pęknięcia strun ścięgnistych). Nieszczelne zamykanie się zastawek w trakcie skurczu serca powoduje cofanie się pompowanej przez serce krwi i w konsekwencji niedostateczne zaopatrzenie tkanek w tlen i substancje odżywcze, zwane zastoinową (z powodu zastoju krwi w naczyniach żylnych) niewydolnością serca.

W zależności od stopnia cofania się krwi w lewej połowie serca i zastojem krwi w krążeniu płuc, mogą wystąpić takie objawy, jak łatwe męczenie się, senność, splątanie, duszność przy wysiłku, kaszel suchy bądź z odkrztuszaniem pienistej plwociny. Z powodu zmniejszonego wyrzutu krwi z serca skóra chorego staje się blada (lub sina) i chłodna.

Ponadto, nad płucami wysłuchać można charakterystyczne dźwięki (tzw. rzężenia drobnobańkowe), wynikające z zastoju krwi w sieci naczyń płucnych. Przy znacznie nasilonym zastoju może dojść do obrzęku płuc (bezpośrednio zagrażającego życiu), dlatego też w przypadku ciężkiej, ostrej niedomykalności zastawek lewej połowy serca konieczna jest pilna operacja z naprawą (plastyką) lub wymianą uszkodzonej zastawki.

Niedomykalność zastawek prawej strony serca powoduje z kolei zastój w naczyniach żylnych krążenia obwodowego i może skutkować uczuciem zmęczenia, duszności, zmniejszonego oddawania moczu, poszerzeniem żył powierzchownych szyi, obrzękiem okolicy kostek na kończynach dolnych i bolesnością przy ucisku nadbrzusza (wskutek powiększenia przekrwionej wątroby).

Zatory

Zatory materiałem z wegetacji obecnych na zastawkach serca występują częściej w przypadku dużych i ruchomych wegetacji. Fragmenty wegetacji stanowiące materiał zatorowy płyną z prądem krwi, aż do zatrzymania w świetle drobniejszych tętnic. Miejscami, w których zatory powstają najczęściej są tętnice wieńcowe serca (zaopatrujące mięsień sercowy w krew), płuc (z zazwyczaj dobrym rokowaniem i dobrą odpowiedzią na antybiotykoterapię w przypadku wegetacji mniejszej wielkości), nerek, mózgu (u ponad 30% pacjentów, najczęściej zajęta jest tętnica środkowa mózgu) oraz śledziony, mogąc powodować ostre niedokrwienie tych narządów, z zawałem włącznie.

Ponadto, w przebiegu rozsiewu materiału zatorowego dojść może do niedokrwienia nerwów czaszkowych z porażeniem mięśni i struktur przez nie zaopatrywanych, zapaleniem mózgu, tworzeniem się tętniaków zapalnych na przebiegu średnich i dużych naczyń tętniczych (z powodu zamknięcia ich drobnych naczyń odżywczych tzw. vasa vasorum), a także odległych ognisk zakażeń lub licznych ropni narządów i tkanek (głównie w przebiegu zapalenia wsierdzia spowodowanego przez Staphylococcus aureus lub paciorkowce β-hemolizujące).

Zapalenie mięśnia sercowego

Zapalenie mięśnia sercowego jest powikłaniem bardzo poważnym, pogarszającym czynność pracy serca i prowadzącym do zaburzeń krążenia krwi.

Do typowych objawów tego schorzenia zaliczyć należy:

  • objawy niewydolności serca, m.in. duszność wysiłkową (i inne omówione wyżej); niewydolność serca może postępować niezwykle szybko, doprowadzając do nieprawidłowej, trwałej przebudowy serca,
  • ból w klatce piersiowej spowodowany martwicą komórek mięśnia sercowego,
  • uczucie kołatania serca wynikające z tachykardii (przyspieszonego rytmu serca) lub arytmii (czyli nierównego rytmu serca).

Zaburzenia rytmu i przewodzenia

Zaburzenia rytmu i przewodzenia serca mogą być spowodowane szerzeniem się zakażenia i procesu zapalnego z wsierdzia na komórki mięśnia sercowego i układ przewodzący (wyspecjalizowane komórki mięśniowe przekazujące pobudzenie elektryczne do wszystkich komórek serca) lub niedokrwieniem serca z powodu zatoru odpowiedniej gałęzi tętnicy wieńcowej. Powstanie w przebiegu infekcyjnego zapalenia wsierdzia zaburzeń rytmu serca pogarsza zwykle rokowanie pacjenta. Może być również przyczyną nagłej utraty przytomności, a nawet zgonu, stąd też ważne jest, aby u tych chorych monitorować czynność elektryczną serca przy pomocy EKG.

Ostra niewydolność nerek

Ostra niewydolność nerek jest poważnym powikłaniem, będącym wyznacznikiem złego rokowania. Jednakże u większości chorych, którzy przeżyją ostrą fazę zakażenia, jest stanem odwracalnym. Ze względu na gorszą funkcję nerek konieczne może być stosowanie zabiegów hemofiltracji (czyli oczyszczania krwi ze szkodliwych produktów przemiany materii).

Na przyczyny ostrej niewydolności nerek u chorych na infekcyjne zapalenie wsierdzia składają się:

  • kłębuszkowe zapalenie nerek - spowodowane przez odkładanie się kompleksów immunologicznych (czyli połączenia ludzkiego białka odpornościowego, tzw. przeciwciała, z elementami wywołującego chorobę drobnoustroju, tzw. antygenem) w tkance nerki; kłębuszkowe zapalenie nerek objawia się m.in. obecnością krwinek i białek w moczu oraz zwiększonym stężeniem kreatyniny we krwi,
  • niewydolność nerek będąca wynikiem septycznych zaburzeń nerkowego krążenia krwi,
  • toksyczny wpływ przedłużonego stosowania antybiotyków w znacznych dawkach,
  • zawały tkanki nerkowej spowodowane zatorami,
  • wpływ kontrastów (środków cieniujących) stosowanych w badaniu radiologicznym,
  • pooperacyjna niewydolność nerek.

Lekarz Łukasz Galus

Znajdź najlepszego lekarza

Artykuły Powikłania infekcyjnego zapalenia wsierdzia

Zapalenie wsierdzia

Wsierdzie to wewnętrzna błona wyścielająca jamy serca. Zapaleniem wsierdzia nazywamy proces zapalny toczący się we wsierdziu....

Wsierdzie

Wsierdzie jest to najbardziej wewnętrzna warstwa serca. W zasadzie, wsierdzie stanowi przedłużenie błony wewnętrznej naczyń...

Profilaktyka zapalenia wsierdzia

Profilaktyka zapalenia wsierdzia

Infekcyjne zapalenie wsierdzia jest groźną chorobą rozwijającą się w wyniku zakażenia wsierdzia, czyli wewnętrznej warstwy serca,...

Tętniak zapalny

Tętniak zapalny

U 10% pacjentów z infekcyjnym zapaleniem wsierdzia dochodzi do powikłań mózgowych. Około ¼ tych powikłań stanowi tętniak...

Narkomania a zapalenie wsierdzia

Narkomania a zapalenie wsierdzia

Infekcyjne zapalenie wsierdzia jest chorobą będącą jednym z najcięższych powikłań u osób uzależnionych od narkotyków...

Przetoka dializacyjna

Przetoka dializacyjna, czyli sztuczne połączenie tętnicy z żyłą, umożliwiające pobór i zwrot krwi, stanowi podstawową formę...

Tagi Powikłania infekcyjnego zapalenia wsierdzia

Grupy Powikłania infekcyjnego zapalenia wsierdzia

Grupa Zapalenie mięśnia sercowego

Grupa Zapalenie mięśnia sercowego

Grupa dla osób z podejrzeniem lub po zapaleniu mięśnia sercowego. Porozmawiaj o objawach tego schorzenia, diagnostyce oraz leczeniu i rehabilitacji.