Przyczyny zapalenia mięśnia sercowego

Przyczyny zapalenia mięśnia sercowego

Zapalenie mięśnia sercowego (ZMS) jest schorzeniem o różnorodnej etiologii. Sam termin myocarditis oznacza czynne procesy zapalne toczące się w mięśniu sercowym, które obejmują kardiomiocyty (komórki mięśnia sercowego), tkankę śródmiąższową, naczynia, a w niektórych przypadkach również osierdzie.

Etiologia zapalenia mięśnia sercowego

Częstość występowania zapalenia mięśnia sercowego nie jest znana. Zmiany, które są opisywane w badaniach elektrokardiograficznych pozwalają szacować, że przechodzi je ok. 3,5-5% populacji. Jednak ten odsetek jest raczej mocno zaniżony, ponieważ przypuszcza się, że w większości przypadków zapalenie mięśnia sercowego pozostaje nierozpoznane i nie pozostawia trwałych konsekwencji. Badanie przeprowadzone w USA wykazało, iż 1,3% nagłych, niezapowiedzianych zgonów było spowodowanych zapaleniem mięśnia sercowego [1].Natomiast w grupie młodych dorosłych może być odpowiedzialne nawet za ponad 20% przypadków nagłej śmierci [2].

Omawiane schorzenie powstaje w ogromnej większości przypadków jako proces wtórny, tj. powikłanie choroby podstawowej, ostrej lub podostrej. Wyjątek pod tym względem stanowi tzw. myocarditis idiopathica typu Fiedlera, rzadkie schorzenie o niejasnej etiologii i patogenezie.

Zapalenie mięśnia sercowego może mieć bardzo różną etiologię. Analizując przyczyny prowadzące do zapalenia mięśnia sercowego, można je podzielić na dwie podstawowe grupy: czynniki infekcyjne i nieinfekcyjne.

Infekcyjne przyczyny zapalenia mięśnia sercowego

Ta grupa czynników etiologicznych znacznie przeważa. Do najczęstszych należy zwłaszcza pochodzenie wirusowe związane z infekcją dróg oddechowych. Uważa się, że u 1-5% pacjentów z ostrą infekcją wirusową dochodzi do zajęcia procesem chorobowym mięśnia sercowego. W większości przypadków zapalenie mięśnia sercowego wywołane jest przez wirusy Coxsackie B (w mniejszym stopniu typu A), z grupy RNA-wirusów. Rzadsze to: adenowirusy, wirus cytomegalii, EBV, różyczki, ospy wietrznej i półpaśca, opryszczki, echowirusy, czy choćby wirus grypy.

Wirus HIV również doprowadza do niszczenia komórek mięśnia sercowego, ale zazwyczaj bez reakcji zapalnej. Genom wirusa HIV jest znajdowany w komórkach mięśnia sercowego u ponad połowy chorych HIV dodatnich [3].

U podłoża zapalenia mięśnia sercowego mogą też leżeć bakterie: gronkowce, pałeczki jelitowe, paciorkowce (płonica, róża, zapalenie migdałków), Borrelia burgdorferi, maczugowiec błonicy. W okresie przed wprowadzeniem antybiotyków zapalenie mięśnia sercowego było groźnym powikłaniem uogólnionych zakażeń ropnych. Obecnie pochodzenie bakteryjne zapalenia jest rzadkie u osób o prawidłowej odporności.

Przyczynami zapalenia mięśnia sercowego mogą być ponadto grzyby (Aspergillus, Candida) i pasożyty (włosień kręty, glista ludzka, tasiemiec bąblowcowy ludzki). Kolejną grupą czynników etiologicznych są pierwotniaki, takie jak: Toxoplasma gonidii, Entamoeba histyltica, Trypanosoma cruzi (choroba Chagasa rozpowszechniona w Ameryce Południowej).

Nieinfekcyjne przyczyny zapalenia mięśnia sercowego

Toksyczne działanie leków (niektóre antybiotyki, leki przeciwgruźlicze, leki przeciwdrgawkowe, NLPZ, diuretyki, pochodne sulfonylomocznika) oraz substancji (kokaina, ołów, arszenik, tlenek węgla) również może się przejawiać niekorzystnym działaniem na mięsień sercowy.

Zapalenie to występuje czasem w przebiegu chorób autoimmunologicznych, takich jak reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), toczeń rumieniowaty ogólnoustrojowy, choroby z grupy kolagenoz lub choroby autoimmunologiczne dotyczące naczyń.

Warto poświęcić więcej uwagi gorączce reumatycznej - ogólnoustrojowej chorobie autoimmunologicznej, która jest powikłaniem zapalenia gardła wywołanego przez paciorkowce β-hemolizujące grupy A, co jest uwarunkowane podobieństwem antygenów paciorkowcowych i ludzkich. Wśród cech charakterystycznych obserwuje się objawy kardiologiczne spowodowane zapaleniem wsierdzia, mięśnia sercowego oraz osierdzia.

Odczyny zapalne w mięśniu sercowym zdarzają się w przebiegu ostrych schorzeń spowodowanych działaniem czynników fizycznych, np. u chorych z rozległymi oparzeniami, w przebiegu udaru cieplnego czy po naświetlaniach śródpiersia.

Użądlenie osy, ugryzienie skorpiona lub pająków, w szczególności czarnej wdowy to również potencjalne ryzyko zapalenia mięśnia sercowego.

Na końcu można wspomnieć o chorobach idiopatycznych, takich jak: chorobie Kawasaki, sarkoidozie oraz olbrzymiokomórkowym zapaleniu naczyń.

Szczególne postaci zapalenia mięśnia sercowego

Szczególną postacią zapalenia mięśnia sercowego jest olbrzymiokomórkowe zapalenie mięśnia sercowego. Jest to rzadka choroba mogąca współistnieć ze schorzeniami autoimmunologicznymi, o złym rokowaniu. Podstawowe znaczenie w jej patogenezie mają limfocyty T.

Eozynofilowe zapalenie mięśnia sercowego, jak sama nazwa wskazuje to skutek naciekania eozynofilii, które uwalniają substancje uszkadzające kardiomiocyty. Powstaje w następstwie odczynów alergicznych posurowiczych i polekowych, np. w przebiegu nadwrażliwości na preparaty sulfonamidowe, w przebiegu infekcji niektórymi pasożytami oraz w przebiegu układowego zapalenie naczyń, np. zespołu Churga i Strauss.

Przypisy: 1. Diaz FJ, Loewe C, Jackson A. Death caused by myocarditis in Wayne County, Michigan: a 9-year retrospective study. Am J Forensic Med Pathol. Dec 2006;27(4):300-3. [Medline]. 2. Feldman AM., McNamara D. Myocarditis. „N Engl J Med”. 343. 19, ss. 1388-98, 2000. 3. Fuse K, Kodama M, Okura Y, Ito M, Hirono S, Kato K, et al. Predictors of disease course in patients with acute myocarditis. Circulation. Dec 5 2000;102(23):2829-35. [Medline].

Lekarz Magdalena Kowalska

"Choroby wewnętrzne" pod redakcją prof. dr hab. Andrzeja Szczeklika, TOM I, Medycyna Praktyczna, Kraków 2005.

Znajdź najlepszego lekarza

Artykuły Przyczyny zapalenia mięśnia sercowego

Zapalenie mięśnia sercowego

Zapalenie mięśnia sercowego dotyczący komórek mięśniowych, naczyń i tkanki śródmiąższowej. Ze względu na przyczynę wywołującą...

Zapalenie wsierdzia

Wsierdzie to wewnętrzna błona wyścielająca jamy serca. Zapaleniem wsierdzia nazywamy proces zapalny toczący się we wsierdziu....

Zaciskające zapalenie osierdzia

Zaciskające zapalenie osierdzia jest groźnych, choć rzadkim, powikłaniem przewlekłego zapalenia osierdzia. Powikłanie to...

Tagi Przyczyny zapalenia mięśnia sercowego

Grupy Przyczyny zapalenia mięśnia sercowego

Grupa Zapalenie mięśnia sercowego

Grupa Zapalenie mięśnia sercowego

Grupa dla osób z podejrzeniem lub po zapaleniu mięśnia sercowego. Porozmawiaj o objawach tego schorzenia, diagnostyce oraz leczeniu i rehabilitacji.