Rehabilitacja pacjentów z niewydolnością serca

Rehabilitacja pacjentów z niewydolnością serca

Niewydolność serca jest obecnie jedną z najczęstszych przyczyn niepełnosprawności. Ta przewlekła i postępująca choroba jest dużym problemem dla systemu opieki zdrowotnej. Ze względu na obniżającą się wskutek postępu choroby sprawność fizyczną, chorzy zmuszeni są do rezygnacji z pełnionych dotychczas posad i pozycji społecznych. Często powoduje to pogorszenie stanu psychicznego pacjenta, co łącznie z innymi objawami, jak duszność, retencja płynów czy osłabienie mięśni, znacznie utrudnia proces rehabilitacji.

Czym jest niewydolność serca?

Niewydolność serca to stan, w którym dochodzi do zmniejszenia pojemności wyrzucanej przez serce krwi, przez co do tkanek doprowadzane jest mniej tlenu i składników odżywczych. Zmniejszony rzut serca doprowadza do zastoju krwi przed sercem w krążeniu systemowym lub płucnym. Niewydolność serca rozwija się w wyniku upośledzenia kurczliwości mięśnia komór, które powstaje na skutek choroby niedokrwiennej serca, kardiomiopatii rozstrzeniowej, przeciążenia komór będącego skutkiem nadciśnienia tętniczego lub wad serca oraz upośledzenia rozkurczu serca wskutek kardiomiopatii przerostowej, restrykcyjnej i chorób osierdzia. Do najczęstszych przyczyn niewydolności serca należą takie schorzenia, jak choroba niedokrwienna serca, zawał serca oraz źle kontrolowane nadciśnienie tętnicze.

Objawy niewydolności serca

Do objawów, które pojawiają się u chorych z przewlekłą niewydolnością serca należą: zmniejszona tolerancja wysiłku, duszność (tzw. orthopnoë - pojawia się po kilku minutach w pozycji leżącej, zmusza chorego do przyjęcia pozycji siedzącej lub stojącej), kaszel, nykturia (nocne oddawanie znacznych ilości moczu), obrzęki (stóp, kostek, u chorych leżących w okolicy lędźwiowo-krzyżowej).

Na podstawie występujących objawów niewydolność serca można podzielić na prawokomorową, w której dominują objawy zastoju krwi w płucach, takie jak duszność, oraz lewokomorową - dominują objawy zastoju w krążeniu systemowym, takie jak obrzęki. Niewydolność serca jest chorobą postępującą i prowadzącą do stopniowego pogarszania się sprawności fizycznej. Do oceny zaawansowania niewydolności służy skala NYHA.

Rehabilitacja kardiologiczna w niewydolności serca

Wysiłek fizyczny w niewydolności serca jest uzupełnieniem terapii farmakologicznej. Odpowiednio dawkowany jest bezpieczny dla pacjenta i przyczynia się do zmniejszenia śmiertelności oraz istotnie poprawia tolerancję wysiłku. Ważnym etapem w rehabilitacji osób z niewydolnością serca jest edukacja mająca na celu nauczenie pacjenta ekonomizacji niezbędnych w codziennym życiu wysiłków, tak aby obciążały one w jak najmniejszym stopniu chore serce.

Chorych, u których niewydolność powoduje duszność należy nauczyć ekonomicznego oddychania. Modyfikacji ulegają też codzienna pielęgnacja, chodzenie po płaskim, chodzenie po schodach. Chorym zaleca się, aby wykonywali te czynności interwałowo, tzn. wysiłek trwa w początkowym okresie 10-30 sekund po czym następuje ok. 1 minutowa przerwa bez obciążenia.

Pacjentów edukuje się również jakich wysiłków powinni unikać. Należą do nich wysiłki wykonywane w pozycji leżącej, z unoszeniem kończyn górnych ponad głowę, dźwiganie ciężkich przedmiotów, przesuwanie ich, długotrwające wysiłki, a także wysiłki w niesprzyjającej pogodzie i w nocy. Ćwiczenia stosowane w rehabilitacji osób z niewydolnością serca mają na celu wpłynąć na ogólną funkcję układu krążenia, ale także poprawić siłę i wytrzymałość mięśniową. Cele te można osiągnąć poprzez ćwiczenia oddechowe, rozluźniające, rozciągające i koordynacyjne uzupełnione wytrzymałościowym interwałowym treningiem w formie marszu lub jazdy na ergometrze. W treningu interwałowym okresy obciążenia poprzeplatane są okresami odpoczynku.

W odróżnieniu od innych schorzeń ważne jest, aby chory podczas fazy odpoczynku również miał zadane niewielkie obciążenie. Unika się w ten sposób niekorzystnych skutków po ponownym rozpoczęciu obciążania. Podczas treningów fizycznych u pacjentów z niewydolnością można wyróżnić trzy etapy - etap wstępny, poprawy właściwej i etap podtrzymujący, które różnią się dawką zadanego obciążenia:

  • etap wstępny treningu wytrzymałościowego - wysiłki o małej intensywności (40-50% VO2 max). Czas trwania i intensywność treningów dostosowana jest do stanu klinicznego pacjenta. Trening wydłużany jest w miarę pozytywnych efektów od 5 do 15 minut,
  • etap poprawy właściwej - stopniowo zwiększana jest intensywność wysiłku do 60-80% maksymalnego zużycia tlenu (VO2 max). Wydłużeniu ulega również czas trwania treningów do 15-20 min., a przy dobrej tolerancji wysiłku do 30 minut,
  • etap podtrzymujący rozpoczyna się po około 6 miesiącach treningów - powinien być utrzymany przez całe życie, o ile postęp choroby czy dekompensacja niewydolności serca nie zmusi do czasowego zaprzestania.

Korzystną rolę w poprawie siły mięśniowej chorego z niewydolnością serca odgrywają rytmiczne ćwiczenia z niewielkim oporem ograniczone do niewielkiej partii mięśni. Wiele prac wskazywało na niebezpieczeństwo stosowania tego rodzaju wysiłków u pacjentów z niewydolnością serca, gdyż nieodpowiednio dawkowany zwiększał obciążenie serca, nasilał niedomykalność zastawki mitralnej i mógł powodować gwałtowny spadek objętości wyrzutowej serca.

Obecne doniesienia dostrzegają pozytywny wpływ na pacjenta odpowiednio dobranego wysiłku o typie oporowym. Pierwsze korzystne efekty treningu obserwuje się u pacjentów po około 3-4 tygodniach ćwiczeń. Zwiększona aktywność fizyczna i treningi powinny być na stałe włączone do stylu życia, gdyż zaprzestanie wysiłku powoduje już po około 3 tygodniach utratę uzyskanych korzyści.

Sebastian Kuliński

Komentarze

Znajdź najlepszego lekarza

Reklama

Artykuły Rehabilitacja pacjentów z niewydolnością serca

Niewydolność serca

Niewydolność serca

Niewydolność serca (niewydolność krążenia, Insufficiaentia cordis (circulatoriae)) jest to zespół objawów spowodowanych...

Przewlekła niewydolność serca

Przewlekła niewydolność serca to stan, w którym dochodzi do zmniejszenia pojemności minutowej serca, przez co do tkanek...

Niewydolność serca u dzieci

Niewydolność serca u dzieci

Objawy niewydolności serca u osoby dorosłej, nawet u dzieci w wieku szkolnym, są trudne do przeoczenie i dość szybko budzą...

Rehabilitacja po zawale serca

Rehabilitacja po zawale serca

Rehabilitacja po zawale mięśnia sercowego zależy przede wszystkim od stopnia zawału, ogólnego stanu zdrowia pacjenta oraz od...

Rehabilitacja kardiologiczna

Rehabilitacja kardiologiczna

Rehabilitacja kardiologiczna jest kompleksowym działaniem mającym na celu prewencję chorób serca, leczenie oraz poprawę jakości...

Tagi Rehabilitacja pacjentów z niewydolnością serca

Grupy Rehabilitacja pacjentów z niewydolnością serca

Grupa Wysiłek

Grupa Wysiłek

Po wysiłku fizycznym miewasz różne dolegliwości? Zastanawiasz się jaki jest związek tych dolegliwości z wysiłkiem? Szybko się męczysz? Porozmawiaj o tym z innymi użytkownikami...

Grupa Rehabilitacja (po operacji serca)

Grupa Rehabilitacja (po operacji serca)

Zastanawiasz się jak wygląda rehabilitacja po operacji na sercu? Ile trwa? Gdzie się ją przeprowadza? Które ośrodki rehabilitacyjne w Polsce lub za granicą są najlepsze? Na te i...