Resuscytacja krążeniowo-oddechowa

Resuscytacja krążeniowo-oddechowa

Przedstawione poniżej algorytmy postępowania są przeznaczone dla laików tzn. osób nie mających na co dzień styczności z medycyną ratunkową. Algorytmy postępowania dla laików różnią się trochę od algorytmów stosowanych przez wykwalifikowanych ratowników.

Resuscytację krążeniowo-oddechową prowadzi się według schematu określanego jako ABC:

  • A - Airway - udrożnienie górnych dróg oddechowych
  • B - Breathing - oddychanie
  • C - Circulation - krążenie

Punkt A - Airway - drogi oddechowe

Punkt A - Airway - drogi oddechowe składa się z następujących etapów:

  • Sprawdzenie przytomności - ratownik chwyta poszkodowanego za oba barki, delikatnie nimi potrząsa i zadaje proste pytania np.: Co się stało? W przypadku gdy nie ma żadnej reakcji poszkodowany uznany jest za nieprzytomnego.
  • Wezwanie pomocy - ang. call first - osoba która stwierdziła, że poszkodowany jest nieprzytomny wzywa pomoc. Numer pogotowia ratunkowego to 999; lub dzwoniąc z telefonu komórkowego numer ratownictwa: 112.
  • Położenie osoby nieprzytomnej na plecach.
  • Udrożnienie dróg oddechowych - u osoby nieprzytomnej, położonej na plecach dochodzi do zamknięcia górnych dróg oddechowych przez opadające siłą ciężkości język i nagłośnię.

W celu udrożnienia dróg oddechowych u nieprzytomnego pacjenta stosuje się poniżej wymienione rękoczyny:

  • odgięcie głowy nieprzytomnego do tyłu z równoczesnym uniesieniem żuchwy - aby wykonać ten rękoczyn. Osoba niosąca pomoc klęka za głową poszkodowanego. Jedną ręką odchyla czoło leżącego do tyłu, a palcami wskazującym i środkowym drugiej ręki unosi brodę leżącego do góry. Rękoczyn ten powoduje uniesienie języka i nagłośni, czyli otwarcia dróg oddechowych.
  • wysunięcie żuchwy ku przodowi z jednoczesnym jej uniesieniem, bez uginania głowy do tyłu. Rękoczyn ten jest stosowany w podejrzeniach urazu rdzenia, kiedy nie wolno odchylać głowy do tyłu.

Punkt B - Breathing - oddychanie

  • Sprawdzenie obecności oddechu - osoba ratująca sprawdza oddech dopiero po udrożnieniu dróg oddechowych. Ratownik pochyla swoją głowę nad twarzą poszkodowanego, kierując wzrok na klatkę piersiową i jednocześnie stara się usłyszeć szmer oddechowy, obserwuje ruch klatki piersiowej podczas oddychania, może też wyczuć ruch powietrza na swoim policzku.
  • W przypadku braku oddechu wykonaj 2 wdechy. Każdy wdech powinien trwać ok. 1,5-2 sekund. Siła wdmuchnięcia powinna być niezbyt silna, jednak na tyle duża, by spowodować uniesienie klatki piersiowej.

    Metody wentylacji:

    • metoda usta-usta - osoba ratująca obejmuje swoimi ustami usta poszkodowanego, jednocześnie palcami zaciska nozdrza, co zapobiega dodatkowej ucieczce gazów. Po wykonaniu wdechu ratownika zwalnia ucisk nosa i otwiera usta poszkodowanego, aby nastąpił wydech,
    • metoda usta-nos - jeśli niemożliwa jest wentylacja przez usta (np. szczękościsk) lub uraz tej okolicy, to alternatywą jest wentylacja poszkodowanego przez nos. W tej sytuacji ratownik wdmuchuje powietrze przez nos, jednocześnie zamyka usta poszkodowanego.

Po wykonaniu każdego wdechu, ratownik musi spoglądać na klatkę piersiową poszkodowanego, kontrolując jej ruchy.W czasie wdechu kątem oka obserwuje unoszenie się klatki piersiowej, a podczas wydechu głowę zwraca w kierunku klatki obserwując jej opadanie.

Punkt C - Circulation - krążenie/tętno

W sytuacji gdy resuscytacja prowadzona jest przez laika, wówczas nie sprawdza on tętna tylko oznaki krążenia. Spowodowane jest to faktem, że są to czynności trudne do wykonania dla osoby niewprawnej. Z tego względu standardy ILCOR dla laików zmieniły punkt C - sprawdzenie tętna na sprawdzenie oznak krążenia. Laik pochyla się jak przy sprawdzaniu oddechu i obserwuje, czy są obecne ruchy oddechowe klatki piersiowej, czy poszkodowany połyka, czy poszkodowany porusza kończynami, a także obserwuje zabarwienie skóry. Ta czynność określona jest jako ocena oznak krążenia. Pozostałe postępowanie w punkcie C nie różni się od opisanego poniżej.

Jeśli poszkodowany nie ma tętna centralnego (brak krążenia krwi) należy rozpocząć zewnętrzny masaż serca.

Masaż serca prowadzi się w dolnej połowie mostka.Ratownik kładzie dwa palce (wskazujący i środkowy na łuku żebrowym poszkodowanego i przesuwa je aż do kąta żebrowego (miejsca połączenia obu łuków żebrowych), tak że jeden znajduje się nad wyrostkiem mieczykowatym, a drugi na rękojeści mostka.

Tuż powyżej palców ratownik przykłada rękę częścią dłoniową nadgarstka i nad nią drugą rękę. Zewnętrzny masaż serca należy prowadzić tylko przez przyłożenie części dłoniowej nadgarstka tak, aby miejsce przylegania na mostku było jak najmniejsze (w myśl zasady: przy tej samej sile, im mniejsza powierzchnia przylegania, tym większy efekt). Dla ułatwienia masażu serca - ręka leżąca od góry poprzez splecenie palców z dolną, powinna odciągać je ku górze (aby nie przylegały do klatki piersiowej).

Zatrzymanie krążenia

Nagłym zatrzymaniem krążenia (NZK) nazywamy stan, w którym następuje ustanie mechanicznej czynności serca, cechujące się brakiem zarówno reakcji na bodźce, jak i wyczuwalnego tętna oraz agonalnym oddechem lub bezdechem.

Wśród mechanizmów NZK możemy wyróżnić:

  • migotanie komór, trzepotanie komór lub częstoskurcz komorowy bez tętna,
  • asystolię czyli brak czynności elektrycznej i mechanicznej serca,
  • czynność elektryczną bez tętna.

Przyczyną nagłego zatrzymania może być jednak również choroba serca bądź problem pozasercowy (wykrwawienie, uraz wielonarządowy).

Podstawowe zabiegi resuscytacyjne (BLS)

Osoby, które nie mają podstaw medycznych, powinny postępować według schematu BLS (Basic Life Support). Na algorytm postępowania w przypadku nagłego zatrzymania krążenia składają się:

  1. Ocena bezpieczeństwa chorego oraz ratowników
    • Należy usunąć wszelkie zagrożenia na przykład wstrzymać ruchu przy wypadku samochodowym czy odciąć źródło zasilania przy porażeniu prądem.
  2. Ocena przytomności chorego
    • Jeśli stwierdzamy brak reakcji na głos i potrząsanie, należy przyjąć, że chory jest nieprzytomny.
  3. Wezwanie pomocy
    • Należy zawołać o pomoc nie odchodząc jednocześnie od chorego.
  4. Udrożnienie dróg oddechowych
    • ułożenie chorego na plecach,
    • odgięcie głowy ku tyłowi (przeciwwskazane przy podejrzeniu urazu kręgosłupa),
    • usunięcie ciał obcych z jamy ustnej pod kontrolą wzroku,
    • uniesienie żuchwy lub wysunięciu żuchwy (zabieg dopuszczalny przy podejrzeniu urazu kręgosłupa).
  5. Ocena oddechu
    • wzrokiem (obserwacja ruchów klatki piersiowej),
    • czuciem (należy zbliżyć policzek do ust chorego i wyczuć ruch powietrza),
    • słuchem (próba wysłuchania przepływu powietrza towarzyszącemu oddechowi).
    • Oddech agonalny, czyli szczątkowy (pojedyncze westchnienia) należy traktować jako brak oddechu.
  6. Wezwanie wykwalifikowanej pomocy medycznej
    • Powinno się wezwać wykwalifikowaną pomoc, nawet jeśli jest konieczność odejścia od chorego.
  7. Ocena układu krążenia
    • Dla osób nie będących ratownikami ocena układu krążenia polegają na ocenie przytomności i oddechu. Badanie tętna zarezerwowane jest jedynie dla wykwalifikowanych służb ratowniczych.

Resuscytacja krążeniowo-oddechowa

Po ocenie stanu chorego, stwierdzeniu nagłego zatrzymania krążenia oraz wezwaniu pomocy przechodzimy do resuscytacji krążeniowo-oddechowej (RKO). Schemat RKO opiera się na odpowiednim uciskaniu klatki piersiowej oraz oddechach ratowniczych.

Prawidłowy ucisk klatki piersiowej:

  • klatkę piersiową uciska się na wysokości środkowej części mostka chorego - nadgarstki ratownika powinny być ułożone jeden na drugim, ręce powinny być wyprostowane w łokciach,
  • głębokość 4-5 cm,
  • częstotliwość około 100/min,
  • nie powinno się odrywać rąk przy zwalnianiu ucisku,
  • czas uciskania powinien być taki sam jak zwalniania ucisku.

Oddechy ratownicze wykonujemy metodą usta-usta, usta-nos, bądź usta-usta-nos. Wdech powinien trwać około jedną sekundę. Po wdechu dajemy czas na opadnięcie klatce piersiowej. Jeśli klatka piersiowa nie unosi się należy poprawić ułożenie głowy i żuchwy. Nie powinno się podejmować więcej niż dwóch prób ponowienia wentylacji.

RKO u dorosłych należy rozpocząć od trzydziestu uciśnięć, po których powinny nastąpić dwa oddechy ratownicze, a następnie kontynuujemy procedurę zachowując proporcje 30:2. Jeśli mamy do dyspozycji osobę do pomocy, jedna osoba wykonuje oddechy, zaś druga uciśnięcia we wskazanej powyżej proporcji.

U dzieci rozpoczynamy od pięciu oddechów ratowniczych. Następnie stosujemy stosunek liczby uciśnięć do oddechów w proporcji 15:2.

Resuscytację powinno się kontynuować do czasu:

  • przybycia wykwalifikowanych służb ratowniczych,
  • stwierdzenia powrotu oznak krążenia,
  • utraty sił przez ratownika.

Defibrylacja za pomocą automatycznego defibrylatora zewnętrznego (AED)

Coraz częściej w miejscach, gdzie przebywa jednoczasowo duża liczba osób, zaczynają się pojawiać automatyczne defibrylatory zewnętrzne. Jako że urządzenia te są w pełni zautomatyzowane, mogą być więc wykorzystywane w ratowaniu życia przez osoby niewykwalifikowane medycznie. Defibrylację z użyciem AED powinno się rozpocząć najszybciej jak to możliwe, gdyż wykazano, że użycie tego urządzenia znacząco zwiększa szanse na przeżycie poszkodowanego. Po uruchomieniu AED urządzenie prowadzi nas przez cały proces defibrylacji za pomocą komend głosowych.

Schemat użycia automatycznego defibrylatora zewnętrznego wygląda następująco:

  • włączamy urządzenie,
  • naklejamy elektrody w wyznaczonych miejscach (jedną poniżej prawego obojczyka wzdłuż mostka zaś drugą poniżej i na lewo od lewej brodawki piersiowej w linii pachowej środkowej),
  • postępujemy zgodnie z komendami defibrylatora (po analizie rytmu serca i ładowaniu elektrod oraz wciśnięciu przycisku wyładowania, gdy urządzenie wskaże jego zasadność, należy bezwzględnie odsunąć się od poszkodowanego),
  • po jednym cyklu defibrylacji należy natychmiast podjąć resuscytację krążeniowo-oddechową i prowadzić ją przez dwie minuty. Następnie należy ocenić oznaki krążenia.

Po przyjeździe wykwalifikowanego zespołu ratowniczego moc decyzyjna w ratowaniu życia chorego przechodzi na kierownika zespołu ratowniczego, którym może być lekarz, ratownik medyczny bądź pielęgniarka. Za pomocą odpowiedniego sprzętu i leków następuje wdrożenie metod postępowania algorytmu ALS (Advanced Life Suport), czyli zaawansowanych zabiegów resuscytacyjnych.

Pamiętaj o przestrzeganiu poniższych zasad przy resuscytacji

  • osoba nieprzytomna leży na wznak na twardym podłożu;
  • osoba niosąca pomoc znajduje się w odpowiedniej pozycji - klęka z boku poszkodowanego. Podczas wykonywania uciśnięć pamiętać należy aby ręce były wyprostowane w stawach łokciowych. Dla większej skuteczności uciśnięć mostka wspomaga je swoim ciężarem ciała, tzn. pochyla się nad poszkodowanym, w taki sposób, żeby jego górna część tułowia znajdowała się nad klatką osoby nieprzytomnej.
  • zalecana głębokość uciśnięć mostka to 4,5-5,5 cm;
  • częstość uciśnięć (szybkość masażu zewnętrznego serca dorosłego) to 100/min;
  • niezależnie od ilości ratowników prowadzących resuscytację dorosłego, po 2 pierwszych wdechach wykonuje się 15 uciśnięć mostka. Co określane jest jednym cyklem. W ciągu jednominutowej resuscytacji należy wykonać 4 cykle;
  • od momentu rozpoczęcia resuscytacji, ponownie oddech i tętno sprawdza się po 1 minucie, czyli po 4 cyklach, a następnie co 5 minut.

Bibliografia:
1. Stany zagrożenia życia pod redakcją Witolda Jurczyka i Andrzeja Łakomego.
2. Evidence-based On-call Acute Medicine - Christopher M. Ball and Robert S. Philips.

Komentarze

Znajdź najlepszego lekarza

Reklama

Artykuły Resuscytacja krążeniowo-oddechowa

Defibrylacja

Defibrylacja

Defibrylacja jest zabiegiem, którego celem jest przerwanie migotania komór. Mechanizm działania defibrylacji polega na...

Krążenie oboczne

W przypadku zamknięcia światła naczynia dochodzi do niemożności przepływu przez nie krwi. W niektórych przypadkach wytwarza się...

Tagi Resuscytacja krążeniowo-oddechowa

Grupy Resuscytacja krążeniowo-oddechowa

Grupa Defibrylator serca

Grupa Defibrylator serca

Grupa dla osób z wszczepionym defibrylatorem kardiowerterem. Dowiedz się o wskazaniach do operacji, jej przebiegu, rehabilitacji oraz życiu z defibrylatorem.

Grupa Zatrzymanie akcji serca

Grupa Zatrzymanie akcji serca

Grupa dla osób, które przeżyły zatrzymanie akcji serca oraz ich bliskich. Dowiesz się tutaj jak wygląda to zaburzenie oraz jakich komplikacji zdrowotnych można się po nim...