Sterydy

Sterydy to potoczna nazwa substancji chemicznych, hormonów produkowanych przez korę nadnerczy.

Wyróżniamy dwie główne grupy hormonów nadnerczowych:

  • glikokortykosteroidy;
  • mineralokortykosteroidy.

Mineralokortykosteroidy

Do tej grupy hormonów zaliczamy deoksykortykosteron oraz aldosteron. Mineralokortykosteroidy, działając na kanaliki dalsze, powodują zatrzymanie w organizmie jonów sodu, chloru i wody, a wydalanie jonów potasu i wodorowęglanowych. Wpływ tych związków na gospodarkę węglowodanowo-białkową jest nieznaczny. Mineralokortykosteroidy odgrywają zasadniczą rolę w utrzymaniu prawidłowego stężenia osmotycznego płynów pozakomórkowych i w utrzymaniu objętości krwi. Zasadniczym naturalnym hormonem jest aldosteron; deoksykortykosteron praktycznie nie przechodzi do krwi, tylko jest zużywany do syntezy aldosteronu. Deoksykortykosteron to pierwszy związek o działaniu mineralokortykosteroidów, który znalazł zastosowanie w lecznictwie.

Z praktycznego punktu widzenia należy zwrócić uwagę na 3 hormony: dezoksykorton, aldosteron i fludrokortyzon.

Dezoksykorton (DOCA) stosuje się w leczeniu choroby Addisona oraz niewydolności przysadkowo-nadnerczowej, głównie ostrej. Poza tym znajduje zastosowanie w przypadkach innych zaburzeń wodno-elektrolitowych. Lek nie wchłania się z przewodu pokarmowego i jest stosowany głównie domięśniowo w postaci roztworów olejowych. Siła jego działania dotycząca wchłaniania jonów sodu jest mniejsza niż aldosteronu i stanowi ok. 1/30 część aktywności tego ostatniego. Chociaż dezoksykorton najczęściej jest podawany domięśniowo to znane są preparaty innego stosowania. Używane są czasem lingwetki (do stosowania podjęzykowego), znane są także preparaty przeznaczone do wszczepiania podskórnego tzw. peletki. Wszczepienie peletek pokrywa zapotrzebowanie organizmu przez ok. 3 miesiące, występują także peletki, które wystarczają na 9-12 miesięcy, ale stosowane są znacznie rzadziej.

Najsilniejszym naturalnym hormonem wpływającym na gospodarkę elektrolitową jest aldosteron. Ma on słabe właściwości glikokortykosteroidów, jednakże w praktyce dawki terapeutyczne wywierają niewielki wpływ na gospodarkę cukrową. Aldosteron odgrywa bardzo ważną rolę w regulacji równowagi sodowo-potasowej w organizmie. Jego działanie ujawnia się po pewnym czasie utajenia. Przypuszcza się, że aldosteron bierze udział w biosyntezie enzymów mających znaczenie we wchłanianiu sodu w kanalikach dalszych nerki. Endogenny aldosteron czasami bywa oznaczany w diagnostyce układu hormonalnego, jednakże jego preparaty praktycznie nie są stosowane w lecznictwie. Nadmierne wydzielanie aldosteronu jest dość istotną przyczyną nadciśnienia tętniczego wtórnego.

Fludrokortyzon jest glikokortykosteroidem o silnym działaniu na gospodarkę elektrolitową. Stosowany jest w ostrej niewydolności nadnerczy, chorobie Addisona, hipotensji ortostatycznej lub też określonych zaburzeniach elektrolitowych. Fludrokortyzon ma również silne działanie przeciwzapalne.

Glikokortykosteroidy

Do naturalnych glikokortykosteroidów zaliczamy kortyzol oraz kortyzon. Kortykosteron jest związkiem mającym mierne działanie mineralokortykosteroidów i glikosteroidów. Jak już wspomniano, glikokortykosteroidy wywierają duży efekt na metabolizm białek, węglowodanów i tłuszczy, jednakże ich główne zastosowanie wiąże się z posiadanymi przez nie właściwościami przeciwzapalnymi. Oprócz tego w wielu przypadkach wykorzystuje się także ich właściwości immunosupresyjne oraz przeciwalergiczne. Dzięki właściwościom przeciwzapalnym GKSy stosuje się w chorobach takich jak: reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń rumieniowaty, guzkowe zapalenie tętnic oraz zapalenia wątroby. Działanie przeciwuczuleniowe uzasadnia ich zastosowanie w astmie oraz wysypkach skórnych. Działanie immunosupresyjne pozwala na wykorzystywanie ich jako jednego z leków podtrzymujących funkcjonowanie przeszczepionych narządów.

Oprócz tych klasycznych zastosowań wynikających z podstawowego działania glikokortykosteroidów, hormony te stosowane są także w sytuacjach wyjątkowych.

Metyloprednizolon jest często lekiem ratującym życie ofiarom wypadków, u których dochodzi do urazu rdzenia kręgowego. Podaje się go wówczas w bardzo dużych dawkach, tzw. pulsach.

Deksametazon bywa skuteczny w obniżaniu ciśnienia śródczaszkowego, a hydrokortyzon bywa podawany podczas reanimacji, gdyż uwrażliwia komórki śródbłonka na działanie amin katecholowych (adrenalina) podawanych podczas reanimacji.

Karol Kaziród-Wolski

Znajdź najlepszego lekarza

Artykuły Sterydy

Choroby tkanki łącznej

Choroby tkanki łącznej

Choroby tkanki łącznej, dawniej zwane kolagenozami, to grupa, do której zaliczamy kilka konkretnych jednostek chorobowych. Są to...

Stłuszczenie wątroby

Stłuszczenie wątroby to odpowiednik przewlekłego zapalenia wątroby występującego u alkoholików, z tym że dotyczy osób...

Tagi Sterydy

Grupy Sterydy

Grupa Leki

Grupa Leki

Dowiedz się o skutkach ubocznych stosowania konkretnych leków, z czym można dany lek łączyć, jak należy postępować, gdy chce się go odstawić oraz które leki można stosować...

Grupa Sterydy

Grupa Sterydy

Grupa dla osób chcących porozmawiać o wpływie sterydów na organizm człowieka. Zapytaj innych użytkowników, z czym wiąże się przyjmowanie sterydów oraz leków na bazie sterydów, a...