Test hamowania deksametazonem

Test hamowania deksametazonem służy do diagnostyki przyczyn hiperkortyzolemii, czyli zwiększonego stężenia kortyzolu we krwi. Wykonując test podaje się doustnie deksametazon (syntetyczny glikokortykosteroid) powodujący zahamowanie wydzielania kortyzolu przez korę nadnerczy. Badanie stężenia kortyzolu lub jego metabolitów w moczu po podaniu deksametazonu pozwala na różnicowanie zespołu Cushinga, choroby Cushinga oraz zespołu ektopowego wydzielania ACTH.

Przyczyny hiperkoryzolemii

Kortyzol jest hormonem produkowanym przez korę nadnerczy w odpowiedzi na bodźce dochodzące z przysadki mózgowej. Przyczyną zwiększenia jego stężenia we krwi mogą być zaburzenia takie jak zespół Cushinga, choroba Cushinga oraz ektopowe wydzielanie ACTH, czyli hormonu kortykotropowego, wydzielanego normalnie przez przysadkę mózgową, który stymuluje korę nadnerczy do produkcji kortyzolu.

Zespół Cushinga - zespół objawów wynikający z podwyższonego stężenia kortyzolu we krwi. Kortyzol to hormon produkowany przez korę nadnerczy, zwany często hormonem stresu. Wywiera działanie przeciwzapalne i charakteryzuje się dobowym rytmem wydzielania, co jest wykorzystywane w diagnostyce zaburzeń hormonalnych. Największe stężenie kortyzolu we krwi obserwuje się w godzinach porannych, a najniższe późnym wieczorem. Najczęstszą przyczyną zespołu Cushinga jest przyjmowanie glikokortykosteroidów, które są szeroko stosowane jako leki przeciwzapalne i immunosupresyjne. Zespół Cushinga może być także spowodowany gruczolakiem kory nadnerczy, produkującym kortyzol.

Choroba Cushinga - podwyższony poziom kortyzolu we krwi wynikający z obecności guza przysadki wydzielającego ACTH (hormon adrenokortykotropowy, stymulujący korę nadnerczy do produkcji kortyzolu).

Zespół ektopowego wydzielania ACTH - jeżeli podwyższone stężenie ACTH, stymulujące nadnercza do produkcji większej ilości kortyzolu, jest niezwiązane z guzem przysadki, mówimy o zespole ektopowego wydzielania ACTH. Jego główną przyczyną jest rak drobnokomórkowy płuca.

Rodzaje testów hamowania deksametazonem

W praktyce stosuje się dwa rodzaje testów hamowania deksametazonem:

  • test hamowania małą dawką deksametazonu, zwany też testem nocnego hamowania deksametazonem,
  • klasyczny test hamowania deksametazonem wg Liddlea (test hamowania dużą dawką deksametazonu).

Test hamowania małą dawką deksametazonu

Test hamowania małą dawką deksametazonu jest przydatnym badaniem przesiewowym w diagnostyce przyczyn zespołu Cushinga. Polega na doustnym przyjęciu najczęściej 1 mg deksametazonu przed snem, w godz. 23:00-24:00 i pomiarze stężenia kortyzolu w surowicy następnego dnia na czczo w godzinach między 8:00 a 9:00. W prawidłowych warunkach deksametazon powinien spowodować zahamowanie wydzielania kortyzolu, czyli obniżenie jego stężenia we krwi w stosunku do wartości prawidłowych. W przypadku nadczynności kory nadnerczy standardowa dawka deksametazonu nie spowoduje zahamowania wydzielania kortyzolu. Prawidłowy wynik testu, oznaczający stężenie kortyzolu we krwi poniżej 50 nmol/l, wyklucza zespół Cushinga.

Natomiast nieprawidłowe stężenie kortyzolu we krwi wskazuje na zaburzone wydzielanie kortyzolu, jednak bez wskazania przyczyny jego podwyższonego stężenia (zespołu Cushinga, choroby Cushinga lub zespołu ektopowego wydzielania ACTH). Dodatkowo, obserwuje się pewien procent wyników fałszywie dodatnich, które mogą wynikać między innymi z upośledzonego wchłaniania deksametazonu lub przyjmowania niektórych leków, takich jak barbiturany, fenytoina czy karbamazepina.

Test hamowania dużą dawką deksametazonu

Klasyczny test hamowania deksametazonem pozwala na dokładniejsze zdiagnozowanie przyczyn hiperkortyzolemii.

Test składa się z dwóch etapów:

  • etap I - test hamowania deksametazonu (2 mg) - podawanie 0,5 mg deksametazonu co 6 godzin przez 2 doby,
  • etap II - test hamowania deksametazonu (8 mg ) - podawanie 2 mg deksametazonu co 6 godzin przez 2 doby.

W trakcie dwóch dni poprzedzających test u badanego oznacza się wydalanie kortyzolu lub jego metabolitów w moczu (17-hydroksyketosterydów w moczu). Następnie podaje się deksametazon według powyższego schematu, a w drugiej dobie I i II etapu testu ponownie pobiera się mocz w celu oznaczenia kortyzolu lub 17-hydroksyketosterydów. Wynik uznaje się za prawidłowy, jeżeli wydalanie kortyzolu zmniejszy się w I etapie poniżej 27 nmol/24h, a wydalanie 17-hydroksyketosterydów wyniesie 5,52 µmol/24h lub mniej.

W chorobie Cushinga wydalanie kortyzolu lub 17-hydroksyketosterydów zmniejsza się o około połowę dopiero w II etapie testu. Dla odmiany, w zespole Cushinga oraz zespole ektopowego wydzielania ACTH zarówno w I i II etapie nie obserwuje się spadku wydalania kortyzolu i 17-hydroksyketosterydów w moczu.

Interpretacja wyników

W celu zdiagnozowania przyczyn podwyższonego poziomu kortyzolu we krwi należy łącznie ocenić wyniki testów hamowania deksametazonem.

Choroba Cushinga - brak hamowania wydzielania kortyzolu w teście hamowania małą dawką deksametazonu i hamowanie wydzielania kortyzolu w teście hamowania dużą dawką deksametazonu.

Zespół Cushinga lub zespół ektopowego wydzielania ACTH - brak hamowania wydzielania kortyzolu zarówno w teście hamowania małą dawką deksametazonu, jak i w teście hamowania dużą dawką deksametazonu.

Lekarz Ewa Drozdowicz

Znajdź najlepszego lekarza

Artykuły Test hamowania deksametazonem

Adrenalektomia

Adrenalektomia

Adrenalektomia to chirurgiczne usunięcie jednego lub obydwu nadnerczy. Najczęstszą przyczyną adrenalektomii są łagodne i złośliwe...

Hiperaldosteronizm wtórny

Hiperaldosteronizm wtórny to stan zwiększonego wydzielania aldosteronu, wynikający z zaburzenia układu reninowo-angiotensynowego...

Zespół rakowiaka

Zespół rakowiaka

Zespół rakowiaka to szereg objawów występujących u chorych na rzadki rodzaj nowotworu, zwany rakowiakiem. Nowotwór ten wydziela...

Guz chromochłonny nadnerczy

Guz chromochłonny nadnerczy

Guz chromochłonny (pheochromocytoma, barwiak chromochłonny) jest rzadkim guzem wywodzącym się z komórek chromochłonnych układu...

Zespół Cushinga

Zespół Cushinga to jedna z częstych chorób układu endokrynologicznego o szerokim wachlarzu objawów klinicznych, będąca...

Choroba Cushinga

Choroba Cushinga to stan podwyższonego stężenia kortyzolu we krwi (tzw. hiperkortyzolemia) spowodowany gruczolakiem przysadki...

Tagi Test hamowania deksametazonem

Grupy Test hamowania deksametazonem

Grupa Stres

Grupa Stres

Żyjesz w stresie? Zastanawiasz się czy dokuczające Ci dolegliwości mają z nim związek? Porozmawiaj z innymi osobami znajdującymi się w podobnej sytuacji i dowiedz się jak stres...

Grupa Enzymy sercowe

Grupa Enzymy sercowe

Jeśli chcesz dowiedzieć się jak należy interpretować wyniki badań enzymów sercowych oraz co oznaczają ich podwyższone bądź obniżone poziomy dobrze trafiłeś. Porozmawiasz tutaj o...