Tętniak zapalny

Tętniak zapalny

U 10% pacjentów z infekcyjnym zapaleniem wsierdzia dochodzi do powikłań mózgowych. Około ¼ tych powikłań stanowi tętniak zapalny. Tętniak zapalny zwany też tętniakiem mykotycznym jest groźnym powikłaniem infekcyjnego zapalenia wsierdzia. Po raz pierwszy ten rodzaj tętniaka opisał Osler w 1885 roku, gdy u pacjenta z infekcyjnym zapaleniem wsierdzia wykrył tętniaka przypominającego swoim kształtem grzyba, stąd nazwa - mykotyczny, czyli grzybokształtny. Jako że przymiotnik "mykotyczny" używany jest również dla określenia infekcji czy stanów zapalnych wywołanych przez grzyby chorobotwórcze (tylko część tego rodzaju tętniaków jest przez nie spowodowana), bardziej adekwatną nazwą dla tętniaków zarówno wewnątrz-, jak i zewnątrzsercowych wydaje się być "tętniak zapalny".

Mechanizm i przyczyny powstawania tętniaków zapalnych

Tętniaki zapalne rozwijają się w następstwie wzrostu mikroorganizmów (obecnych we krwi) w wewnętrznych strukturach ścian tętnic (bakterie mnożą się w naczyniach odżywczych tętnic). Tętniaki mogą rozwijać się w naczyniu pierwotnie prawidłowym, kiedy to proces zapalny związany z obecnością patogenu powoduje martwicę tkanki naczyniowej, erozję naczynia i zmiany w jego budowie, prowadzące w konsekwencji do nieprawidłowego, trwałego poszerzenia jego światła.

Mogą one również powstać na podłożu toczącej się już wcześniej patologii naczynia (np. jego wrodzonej, nieznacznej wady anatomicznej lub nabytego uszkodzenia pourazowego). Sama jednak kolonizacja bakteryjna obecnego już wcześniej tętniaka bez objawów klinicznych i zmian w badaniu histologicznym, nie upoważnia do rozpoznania tętniaka zapalnego.

Choć czynnikiem etiologicznym infekcyjnego zapalenia wsierdzia może być wiele różnych szczepów bakterii i innych drobnoustrojów, za rozwój tętniaka zapalnego odpowiedzialne są przede wszystkim gram dodatnie gronkowce, a wśród nich głównie gronkowiec złocisty (Staphylococcus aureus). Należy tu zaznaczyć, że tętniaków spowodowanych przez krętka bladego (Treponema pallidum ssp. pallidum) wywołującego kiłę nie zalicza się do omawianej grupy.

Tętniaki zapalne mogą rozwinąć się niemal w każdej tętnicy organizmu, w większości przypadków dotyczą jednak dużych i średnich tętnic - około 65% z nich powstaje w tętnicach wewnątrzczaszkowych (głównie tętnice środkowe mózgu), w mniejszym odsetku w naczyniach tętniczych tułowia, a także kończyn górnych i dolnych. Gronkowiec przenosi się z zakażenia we wsierdziu wraz ze skrzepliną, która odrywając się z wegetacji (konglomeratu drobnoustrojów, włóknika, płytek krwi i komórek zapalnych) obecnej na zastawce serca i przenosząc z prądem krwi, zatyka światło tętnic, powodując ich zator.

Objawy tętniaka zapalnego

Objawy wskazujące na obecność tętniaka zapalnego są mało charakterystyczne, wynikają zarówno z infekcji, jak i z poszerzonego obwodu naczynia. Są to:

  • gorączka,
  • leukocytoza (zwiększona ilość białych ciałek we krwi),
  • ubytki neurologiczne (w zależności od lokalizacji zatoru mogące przejawiać się niedowładem kończynowym, podobnie jak w udarze mózgu), których pojawienie się może poprzedzać lub współwystępować z powstaniem tętniaka,
  • wyczuwalna masa guzowa w badaniu palpacyjnym brzucha lub kończyn (w przypadku dużych tętniaków zlokalizowanych w tych miejscach).

Objawy w początkowych stadiach choroby mogą być często mylące, prowadząc do postawienia nieprawidłowej diagnozy i opóźnień w leczeniu. To z kolei może mieć poważne konsekwencje. Bowiem śmiertelność chorych z infekcyjnym zapaleniem wsierdzia i obecnością wewnątrzczaszkowego tętniaka zapalnego dochodzić może do 60%. W przypadku tętniaka niepękniętego wynosi ona około 30%, zaś gdy dojdzie do pęknięcia ściany tętniaka, ryzyko śmierci pomimo prowadzonego leczenia wzrasta do 80%.

Czynniki ryzyka tętniaka zapalnego

Częstość powstawania zatorów, a więc i ryzyko wytworzenia się tętniaka zapalnego, spada po okresie trzech tygodni terapii przeciwdrobnoustrojowej, jednak ryzyko to występuje nawet po jej zakończeniu. Leczenie chirurgiczne zajętych zastawek może zmniejszyć ryzyko zatorowe, szczególnie gdy ma miejsce we wczesnych etapach infekcyjnego zapalenia wsierdzia. U pacjentów z dużymi wegetacjami, z obecnością organizmów opornych na stosowane leki, a także u tych z wszczepionymi sztucznymi zastawkami serca istnieje większe ryzyko zatorowości, a wraz z nim powstania tętniaka zapalnego.

Ponadto, czynnikami, które osłabiając ścianę naczyniową podnoszą ryzyko wykształcenia się tętniaka są:

  • nadciśnienie tętnicze,
  • palenie papierosów (i inne drogi przyjmowania nikotyny),
  • nadużywanie alkoholu,
  • kolagenozy (choroby, w których dochodzi do powstania nieprawidłowej struktury kolagenu, jednego z podstawowych budulców ściany naczyniowej),
  • torbielowatość nerek,
  • naczyniowe wady rozwojowe (np. asymetria, zwężenia tętnic).

Leczenie tętniaków zapalnych

Większość tętniaków zapalnych po zastosowanej antybiotykoterapii ulega zmniejszeniu, cofają się również objawy ogólne. Jednak w przypadku stwierdzenia obecności objawów neurologicznych koniecznym staje się wykonanie angiografii naczyń mózgowych. W zależności od lokalizacji tętniaka, obecności innych chorób, stanu pacjenta i wyników pozostałych badań dodatkowych leczenie może obejmować tradycyjne leczenie neurochirurgiczne (z otwarciem czaszki i założeniem tzw. klipsa naczyniowego, odcinającego tętniaka od naczynia, z którego powstał) lub embolizację tętniaka (czyli celowe wykrzepienie krwi w jego wnętrzu).

W przypadku tętniaka zakaźnego istotne jest chirurgiczne usunięcie jego przyczyny, czyli wegetacji obecnej na zastawce serca, co w zależności od wielu czynników wykonuje się przed zaopatrzeniem tętniaka lub po jego zaopatrzeniu.

Lekarz Łukasz Galus

Znajdź najlepszego lekarza

Artykuły Tętniak zapalny

Zapalenie wsierdzia

Wsierdzie to wewnętrzna błona wyścielająca jamy serca. Zapaleniem wsierdzia nazywamy proces zapalny toczący się we wsierdziu....

Tętniak rozwarstwiający aorty

Tętniak rozwarstwiający aorty jest to pęknięcie błony środkowej ściany aorty. Najczęściej dochodzi do powstania tętniaka...

Tętniak pozawałowy serca

Tętniak pozawałowy serca (Aneurysma cordis) to uwypuklenie ściany serca, zmienionej bliznowato w wyniku zawału. Zawał serca jest...

Tętniak rzekomy

Klasyczny tętniak to odcinek naczynia tętniczego, który, na skutek zmian chorobowych lub wrodzonej wady dotyczącej ściany...

Tętniak aorty brzusznej

Odcinek brzuszny to najczęstsza lokalizacja tętniaka aorty. Przyczyną poszerzenia się światła naczynia oraz powstania tętniaka są...

Wsierdzie

Wsierdzie jest to najbardziej wewnętrzna warstwa serca. W zasadzie, wsierdzie stanowi przedłużenie błony wewnętrznej naczyń...

Profilaktyka zapalenia wsierdzia

Profilaktyka zapalenia wsierdzia

Infekcyjne zapalenie wsierdzia jest groźną chorobą rozwijającą się w wyniku zakażenia wsierdzia, czyli wewnętrznej warstwy serca,...

Tagi Tętniak zapalny

Grupy Tętniak zapalny

Grupa Tętniak

Grupa Tętniak

Grupa dla osób ze zdiagnozowanym tętniakiem naczyń krwionośnych. Możesz tu porozmawiać o swoich dolegliwościach, leczeniu i zabiegach, a także ryzyku jaki ze sobą niosą.

Grupa Zapalenie mięśnia sercowego

Grupa Zapalenie mięśnia sercowego

Grupa dla osób z podejrzeniem lub po zapaleniu mięśnia sercowego. Porozmawiaj o objawach tego schorzenia, diagnostyce oraz leczeniu i rehabilitacji.