Transplantacja serca (przeszczep serca)

Transplantacja serca (przeszczep serca)

Kiedy pół wieku temu Christian Barnard wykonał pierwszą transplantację serca, cały świat wstrzymał oddech. I choć ogólnie stwierdzono, że to tylko naukowy eksperyment, osobom chorym na serce dał nadzieję na zmiany w ich życiu. Dziś transplantacja serca jest uznaną metodą ratującą ludzkie życie.

Transplantacja serca - opis operacji

Klasyczna operacja przeszczepu serca rozpoczyna się od pośrodkowej sternotomii, a następnie kaniulacji aorty i obu żył głównych. Pozostawia się dużą część tylnej ściany prawego i lewego przedsionka biorcy. Następnie aortę oraz tętnicę płucną biorcy łączy się z odpowiednimi naczyniami wszczepianego serca. Operacja trwa zwykle około 4-5 godzin, przy czym samo wszycie serca zajmuje około 60 minut. Przeszczepione serce początkowo jest całkowicie odnerwione, a powrót czynności układu współczulnego i przywspółczulnego w sercu jest niepełny i zróżnicowany.

Warunkiem utrzymania prawidłowej czynności przeszczepionego serca jest regularne przyjmowanie leków immunosupresyjnych do końca życia. Najczęściej stosowane schematy leków to cyklosporyna z azatiopryną, cyklosporyna z mykofenolanem mofetilu czy takrolimus z mykofenolanem mofetilu.

Wskazania do transplantacji serca

Wśród wskazań do przeszczepu serca znajdują się:

  1. krańcowa postać niewydolności serca w następstwie:
    • kardiomiopatii, zwykle rozstrzeniowej (45% przeszczepów),
    • choroby niedokrwiennej serca (38%),
    • wad serca wrodzonych (3%),
    • zaawansowanych wad zastawkowych (po wykluczeniu możliwości klasycznego leczenia kardiochirurgicznego) (2%),
  2. ponowne przeszczepienie (2%),
  3. inne (10%).

Wśród wskaźników, które decydują o konieczności kwalifikacji do transplantacji serca znajdują się:

  • IV klasa NYHA pomimo optymalnego leczenia,
  • maksymalne zużycie tlenu (VO2 max)<12 ml/kg/min,
  • powtarzające się hospitalizacje z powodu niewydolności serca,
  • niestabilna choroba wieńcowa bez możliwości leczenia inwazyjnego z LVEF (frakcja wyrzutowa lewej komory)<20%,
  • nawracające komorowe zaburzenia rytmu oporne na standardowe leczenie.

Badania kwalifikujące do przeszczepu serca

W procesie kwalifikacji zaleca się:

  • zebranie dokładnego wywiadu dotyczącego niewydolności krążenia, chorób dziedzicznych, zakaźnych i nowotworowych,
  • wykonanie badania morfologicznego krwi wraz z rozmazem, ilością płytek, wartościami APTT i INR oraz grupą krwi,
  • wykonanie badań biochemicznych obejmujących pełen zakres parametrów wątrobowych i nerkowych,
  • badanie ogólne moczu, posiew moczu oraz 24-godzinna zbiórka moczu w celu określenia klirensu kreatyniny i poziomu traconego białka,
  • ocenę stanu odżywienia, przyzwyczajenia żywieniowe oraz nałogi,
  • wykonanie mammografii i badań cytologicznych (jeżeli konieczne),
  • zlecenie konsultacji psychologicznej lub psychiatrycznej (jeżeli to konieczne), konsultację stomatologiczną i wyleczenie ognisk zapalnych,
  • wykonanie zdjęć przeglądowych klatki piersiowej, badanie czynnościowe płuc wraz z badaniem gazometrycznym (jeżeli konieczne), badanie oddechowo-perfuzyjne płuc (jeżeli konieczne) oraz określenie maksymalną konsumpcję tlenu VO2,
  • wykonanie dokładnego badania hemodynamicznego z określeniem ciśnień i oporów płucnych, w przypadku nadciśnienia płucnego określenie stopnia jego odwracalności po podaniu wazodilatatorów,
  • wykonanie elektrokardiogramu, badania echokardiograficznego, badania koronarograficznego (jeżeli konieczne) oraz biopsji mięśnia sercowego (jeżeli jest konieczna),
  • wykonanie typowania HLA (w wybranych przypadkach),
  • wykonanie panelu reaktywnych przeciwciał PRA - w przypadku wysokiego odsetka reaktywności zachować osocze do badania próby krzyżowej bezpośrednio przed przeszczepem,
  • wykonanie badania kału w kierunku pasożytów i na krew utajoną,
  • wykonanie badania serologiczne w kierunku HIV, WZW typu B i C, toksoplazmozy, CMV i pasożytów krwi.

Przeciwwskazania do przeszczepu serca

Wśród przeciwwskazań do transplantacji serca znajdują się:

  • wiek powyżej 70. roku życia (dotychczasową granicę stanowił wiek 60-65 lat), aczkolwiek nie wyklucza się bezwzględnie możliwości wykonania przeszczepu u osób starszych,
  • ciężkie nieodwracalne nadciśnienie płucne,
  • zakażenia,
  • choroba nowotworowa,
  • nieodwracalna niewydolność nerek lub/i wątroby, aczkolwiek aktualnie wykonuje się również jednoczesne lub późniejsze przeszczepy nerki u biorców serca,
  • poważne choroby ośrodkowego i/lub obwodowego układu nerwowego,
  • ciężka niewydolność oddechowa,
  • choroby układowe mogące ograniczać przeżycie lub rehabilitację,
  • cukrzyca typu 1 (insulinozależna) lub cukrzyca typu 2 leczona insuliną z powikłaniami narządowymi (na przykład nefropatia, retinopatia czy polineuropatia),
  • czynna choroba żołądka lub dwunastnicy,
  • uchyłkowatość jelita grubego,
  • kacheksja,
  • choroby psychiczne,
  • uzależnienia,
  • otyłość, czyli BMI powyżej 30 kg/m2,
  • brak współpracy ze strony biorcy przeszczepu, a w tym brak możliwości zrozumienia i przestrzegania zasad immunosupresji.

Rokowanie po przeszczepie serca

Pacjent po przeszczepie serca powinien być prowadzony przez doświadczonego specjalistę kardiologa posiadającego wiedzę z dziedziny immunologii, chorób zakaźnych i innych dziedzin medycyny zdecydowanie wykraczającą poza zakres szkolenia specjalizacyjnego z kardiologii. Powikłania po przeszczepie serca mogą dotyczyć bowiem różnych narządów. Wymaga to zatem wielodyscyplinarnego podejścia, zaawansowanej wiedzy oraz dużego doświadczenia.

W opiece nad chorym z przeszczepionym sercem konieczny jest niekiedy również udział innych specjalistów, z zakresu na przykład chorób zakaźnych, nefrologii, gastroenterologii, neurologii, endokrynologii, pulmonologii, onkologii czy patomorfologii oraz oczywiście zespołu odpowiednio wyszkolonych pielęgniarek.

W przypadku kompetentnej opieki nad biorcą przeszczepu rokowanie jest jak najbardziej bardzo dobre. Pierwszy rok po przeszczepie przeżywa nawet do 90% chorych, 5 lat około 70% chorych, a 50% chorych żyje obecnie nawet powyżej 10 lat po operacji. Wśród czynników ryzyka zgonu w pierwszym roku po przeszczepieniu znajdują się: wrodzona wada serca, konieczność hospitalizacji i sztucznej wentylacji przed przeszczepem oraz niewydolność nerek wymagająca dializoterapii.

Aktywność życiowa po przeszczepie

Według badań większość chorych po transplantacji serca ma jak najbardziej dobrą wydolność wysiłkową. Nawet do 90% chorych po 7 latach od operacji nie wymaga ograniczenia aktywności fizycznej.

Przeszczepy w Polsce

W Polsce transplantacje serca odbywają się w 5 ośrodkach. Są to:

  • Śląskie Centrum Chorób Serca w Zabrzu,
  • Klinika Chirurgii Serca i Naczyń Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie,
  • Szpital Kliniczny Przemienienia Pańskiego w Poznaniu,
  • Instytut Kardiologii w Warszawie,
  • Akademickie Centrum Kliniczne - ACK w Gdańsku.

Komentarze

Znajdź najlepszego lekarza

Reklama

Artykuły Transplantacja serca

Niewydolność serca

Niewydolność serca

Niewydolność serca (niewydolność krążenia, Insufficiaentia cordis (circulatoriae)) jest to zespół objawów spowodowanych...

Kardiochirurgia

Kardiochirurgia

Kardiochirurgia jest dziedziną medycyny zajmującą się leczeniem operacyjnym serca i naczyń krwionośnych. I choć kardiologia...

Frakcja wyrzutowa

Frakcja wyrzutowa (EF, enjection fraction) jest parametrem hemodynamicznym określającym jaki procent objętości krwi wypełniającej...

Plastyka serca

Plastyka serca to zabieg kardiochirurgiczny zarezerwowany dla chorych z ciężką niewydolnością serca na tle kardiomiopatii...

Tagi Transplantacja serca

Grupy Transplantacja serca

Grupa Operacja serca

Grupa Operacja serca

Grupa dla osób, które mają przejść lub już przeszły operację serca. Porozmawiasz tu o metodach operacji, przebiegu zabiegów, możliwych komplikacjach oraz rehabilitacji...

Grupa Przeszczep serca

Grupa Przeszczep serca

Oczekujesz na przeszczep serca? Jesteś szczęśliwym posiadaczem nowego serca? Wymień się swoim doświadczeniem, porozmawiaj o obawach i radzeniu sobie w tej sytuacji. Opowiedz o...