Zespół Cushinga

Zespół Cushinga to jedna z częstych chorób układu endokrynologicznego o szerokim wachlarzu objawów klinicznych, będąca zainteresowaniem lekarzy wielu specjalności. Jest ona również powodem wizyt w gabinecie kardiologicznym, ponieważ wywołuje zmiany w układzie sercowo-naczyniowym.

Zespół Cushinga to zespół objawów klinicznych spowodowanych nadmiarem glikokortykosteroidów - hormonów produkowanych w korze nadnerczy. Głównym hormonem glikokortykosteroidowym jest kortyzol, a stan jego nadmiaru we krwi zwany jest hiperkortyzolemią.

Wyróżniamy dwa zasadnicze rodzaje zespołu Cushinga:

  • endogenny: spowodowany nadmiernym wydzielaniem glikokortykosteroidów przez nadnercze,
  • egzogenny: spowodowany przyjmowaniem hormonów glikokortykosteroidowych stosowanych w leczeniu innych chorób.

Znacznie częstszy jest zespół egzogenny. Wynika to z szerokiego zastosowania hormonów glikokortykosteroidowych w terapii chorób autoimmunologicznych, neurologicznych, schorzeń dermatologicznych i innych.

Przyczyny zespołu Cushinga

Nadmiar glikokortykosteroidów może wynikać z:

  • pierwotnej nadczynności kory nadnerczy wywołanej guzami nadnerczy (gruczolaki, rzadziej rak nadnerczy), produkującymi głównie kortyzol,
  • rozrostem nadnerczy u osób predysponowanych lub posiadających zmiany genetyczne.

Objawy hiperkortyzolemii

Hormony sterydowe pełnią wiele ról w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu człowieka, dlatego ich nadmiar może się objawiać na różne sposoby.

Najczęściej występują:

  • otyłość typu centralnego z nadmiarem tkanki tłuszczowej na tułowiu i karku (tzw. "byczy kark") z poduszeczkami tłuszczowymi w dołach nadobojczykowych oraz szczupłymi kończynami,
  • zaczerwieniona, zaokrąglona twarz, jak "księżyc w pełni",
  • zaniki mięśni tułowia i kończyn, i związane z tym osłabienie i szybkie męczenie przy wysiłku,
  • sinoczerwone rozstępy na skórze brzucha, bioder, ud, a u osób młodych również wokół dołów pachowych i łokciowych,
  • skłonność do wylewów krwawych do skóry, trudno gojące się owrzodzenia,
  • nadciśnienie tętnicze,
  • zwiększone pragnienie i nadmierna ilość wydalanego moczu,
  • zaburzenia emocjonalne, skłonność do depresji, pogorszenie pamięci,
  • bóle kostne, skłonność do złamań,
  • zwiększona podatność na zakażenia, zwłaszcza grzybicze.

Zmiany w układzie sercowo-naczyniowym

Nadciśnienie tętnicze

U większości chorych występuje nadciśnienie tętnicze objawiające się bólami i zawrotami głowy.

Spowodowane jest ono:

  • nadmierną syntezą w wątrobie angiotensynogenu. Pobudza on jeden z układów kontrolujących ciśnienie tętnicze, co powoduje zatrzymanie w organizmie soli i wody, a co za tym idzie zwiększenie objętości krwi krążącej i wzrost ciśnienia,
  • zwiększoną przez hormony glikokortykosteroidowe wrażliwością ścian naczyń krwionośnych na substancje podnoszące ciśnienie,
  • zwiększonym wydzielaniem insuliny.

Nadciśnienie tętnicze powoduje przerost ściany naczyń krwionośnych, zmniejsza ich elastyczność oraz osłabia zdolność do rozkurczu. Z czasem prowadzi do przerostu lewej komory serca, co skutkuje mniejszą efektywnością pracy mięśnia sercowego i zaburzeniami krążenia. Dodatkowo, nadciśnienie tętnicze przyspiesza rozwój miażdżycy w naczyniach wieńcowych zaopatrujących serce oraz tętnicach mózgowych, powodując zmiany niedokrwienne, a w ostateczności zawał serca czy udar mózgu.

Gospodarka lipidowa

Nadmiar glikokortykosteroidów wpływa również negatywnie na gospodarkę lipidową, która ma bardzo ważny udział w tworzeniu zmian układu sercowo-naczyniowego. Mianowicie nadmiar hormonów, głównie kortyzolu, powoduje nadmierną syntezę lipoprotein o małej (LDL) i bardzo małej (VLDL) gęstości. Są to związki krążące we krwi i biorące udział w metabolizmie tłuszczów. LDL to tzw. "zły cholesterol", którego wysoki poziom jest jednym z głównych czynników rozwoju miażdżycy naczyń.

Dodatkowo, zespół Cushinga usposabia do obniżenia stężenia we krwi lipoprotein o wysokiej gęstości (HDL), czyli tzw. "dobrego cholesterolu", który ma działanie ochronne na układ krążenia. W konsekwencji w badaniach stwierdza się podwyższony poziom trójglicerydów i cholesterolu w surowicy krwi.

Hiperglikemia

Hormony glikokortykosteroidowe biorą również udział w gospodarce węglowodanowej, a ich nadmiar objawia się wysokim poziomem cukru we krwi (hiperglikemią). Nie każdy chory będzie miał cukrzycę i związane z nią powikłania, lecz u wielu pojawi się zjawisko tzw. insulinooporności, polegające na zwiększonym wydzielaniu insuliny przez trzustkę w odpowiedzi na zmniejszoną wrażliwość tkanek na jej działanie. Problem ten będzie skutkował przyspieszonym rozwojem miażdżycy, a nieleczony zespół Cushinga w wieloletniej perspektywie może doprowadzić do zmian niedokrwiennych oraz uszkodzenia naczyń krwionośnych siatkówki oka.

Choroba zatorowo-zakrzepowa

Nadmiar kortyzolu obserwowany w zespole Cushinga zwiększa prawdopodobieństwo zespołu zatorowo-zakrzepowego. Dzieje się tak na skutek nadprodukcji czynników odpowiadających za krzepnięcie krwi, jak również czynników zabezpieczających przed jej krzepnięciem wewnątrz naczyń krwionośnych. W wyniku tej choroby może dojść do niedokrwienia tkanek unaczynionych przez naczynie z wytworzonym zakrzepem lub przenoszenia się zakrzepów z nurtem krwi do mniejszych naczyń, np. płucnych czy mózgowych i powstawanie zatorów. Objawy takiego stanu zależą od tego, które naczynie jest niedrożne. Zagrożenie to jest szczególnie duże po zabiegach operacyjnych, a nawet po niektórych zabiegach diagnostycznych. Dlatego w okresie pooperacyjnym ważne jest profilaktyczne przyjmowanie leków przeciwkrzepliwych.

Zaburzenia elektrolitowe

Zaburzenia elektrolitowe w zespole Cushinga to głównie niski poziom potasu (hipokaliemia). Potas jest jonem odpowiedzialnym za prawidłową pracę serca. Nasilenie zaburzeń czynności serca zależy od nasilenia hipokaliemii i szybkości jej rozwoju. Może ona powodować groźne dla życia zaburzenia rytmu serca czy uszkodzenie mięśnia sercowego, jak również nieskuteczność leczenia arytmii.

Mnogość zaburzeń w zespole Cushinga powoduje liczne zaburzenia w układzie sercowo-naczyniowym i dlatego konieczne jest wykluczenie go jako przyczyny tych dolegliwości.

Karol Kaziród-Wolski

Znajdź najlepszego lekarza

Artykuły Zespół Cushinga

Nadciśnienie tętnicze

Nadciśnienie tętnicze

Nadciśnienie tętnicze (Hypertensio arterialis) jest to choroba układu krążenia polegająca na stałym lub okresowym podwyższeniu...

Adrenalektomia

Adrenalektomia

Adrenalektomia to chirurgiczne usunięcie jednego lub obydwu nadnerczy. Najczęstszą przyczyną adrenalektomii są łagodne i złośliwe...

Hiperaldosteronizm wtórny

Hiperaldosteronizm wtórny to stan zwiększonego wydzielania aldosteronu, wynikający z zaburzenia układu reninowo-angiotensynowego...

Test hamowania deksametazonem

Test hamowania deksametazonem służy do diagnostyki przyczyn hiperkortyzolemii, czyli zwiększonego stężenia kortyzolu we krwi....

Zespół rakowiaka

Zespół rakowiaka

Zespół rakowiaka to szereg objawów występujących u chorych na rzadki rodzaj nowotworu, zwany rakowiakiem. Nowotwór ten wydziela...

Guz chromochłonny nadnerczy

Guz chromochłonny nadnerczy

Guz chromochłonny (pheochromocytoma, barwiak chromochłonny) jest rzadkim guzem wywodzącym się z komórek chromochłonnych układu...

Choroba Cushinga

Choroba Cushinga to stan podwyższonego stężenia kortyzolu we krwi (tzw. hiperkortyzolemia) spowodowany gruczolakiem przysadki...

Tagi Zespół Cushinga

Grupy Zespół Cushinga

Grupa Nadciśnienie

Grupa Nadciśnienie

Grupa dla osób chorujących na nadciśnienie tętnicze. Ciężko jest się z tego schorzenia wyleczyć, ale o przebiegu i łagodzeniu objawów lub lekach zawsze można porozmawiać.

Grupa Zakrzepica żył dolnych

Grupa Zakrzepica żył dolnych

Grupa dla osób chorujących na zakrzepicę żył dolnych. Dowiedz się jak przejawia się ta choroba i co ją powoduje. Porozmawiaj o jakości życia z zakrzepicą oraz o lekach i innych...